Làng chài Nam Ô là một làng nghề thủ công và đánh cá truyền thống ở phía tây bắc Đà Nẵng, nằm ở một vị trí đẹp như tranh vẽ dưới chân đèo Hải Vân . Tại đây, sông Cù Đê đổ ra vịnh Đà Nẵng, và gần đó là biển, núi và các khu dân cư truyền thống.
Nam Ô nổi tiếng chủ yếu nhờ sản xuất nước mắm – loại nước mắm truyền thống của Việt Nam. Đối với người dân địa phương, đây không chỉ là một sản phẩm phổ biến mà còn là một phần lịch sử văn hóa và lối sống của cộng đồng ven biển.
Lịch sử làng Nam Ô trải dài hơn 700 năm . Từ nhiều thế hệ, đời sống làng quê gắn bó mật thiết với biển cả và nghề đánh bắt cá. Sự dồi dào của nguồn cá đánh bắt tự nhiên đã dẫn đến sự phát triển các phương pháp bảo quản, một trong số đó là sản xuất nước mắm lên men.
Nước mắm Nam Ô truyền thống chủ yếu được làm từ cá cơm đen và muối . Sau khi các nguyên liệu được trộn lẫn, cá trải qua quá trình lên men tự nhiên kéo dài. Tại các trang trại truyền thống hiện đại, sản phẩm có thể được ủ trong khoảng 12-18 tháng , tạo ra một loại nước mắm đậm đà với màu hổ phách đỏ sẫm đặc trưng, hương thơm riêng biệt và hương vị tự nhiên phong phú.
Người ta đặc biệt chú trọng không chỉ đến cá mà còn cả muối. Các loại muối từ nhiều vùng miền Trung Việt Nam được sử dụng để sản xuất, và quy trình sản xuất bao gồm việc ủ nguyên liệu thô và lên men trong các thùng chứa truyền thống.
Ngày nay, Nam Ô vẫn là một làng nghề thủ công sôi động , chứ không phải là một bảo tàng được chuyển đổi thành điểm du lịch. Các hợp tác xã và các doanh nghiệp nhỏ do gia đình điều hành vẫn hoạt động tại đây. Theo cổng thông tin du lịch Đà Nẵng, làng có hàng chục thành viên của cộng đồng thợ thủ công và sản lượng hàng năm đạt mức đáng kể.
Sản phẩm này đã đạt được vị thế đặc biệt vào năm 2024 , khi nước mắm Nam Ô trở thành sản phẩm đầu tiên của Đà Nẵng nhận được chứng nhận Chỉ dẫn Địa lý (GI). Điều này nhấn mạnh mối liên hệ của sản phẩm với một vùng lãnh thổ cụ thể và truyền thống sản xuất lâu đời.
Năm 2019, nghề làm nước mắm Nam Ô được ghi vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể Quốc gia của Việt Nam . Vì vậy, chuyến tham quan làng nghề này không chỉ thú vị về mặt ẩm thực mà còn là cơ hội để tìm hiểu về một trong những nghề thủ công truyền thống của miền Trung Việt Nam.
Ngoài sản xuất nước mắm, Nam Ô còn là một điểm đến lịch sử và văn hóa hấp dẫn. Ngôi làng tự hào có những giếng Chăm cổ , các di tích tôn giáo và đài tưởng niệm gắn liền với truyền thuyết địa phương, cùng những dấu tích khác về lịch sử hàng trăm năm của khu định cư.
Đối với khách du lịch, hình thức tham quan lý tưởng là tản bộ quanh làng, gặp gỡ những người sản xuất địa phương, quan sát quy trình truyền thống và mua nước mắm nguyên chất trực tiếp từ người sản xuất. Cổng thông tin du lịch khuyến cáo nên tôn trọng khu vực làm việc và không can thiệp vào quá trình sản xuất.
Nam Ô là điểm đến lý tưởng để khám phá các điểm tham quan khác ở phía tây bắc Đà Nẵng. Sau khi tham quan làng Nam Ô, bạn có thể đến Rạn san hô Nam Ô và tiếp tục hành trình dọc theo đèo Hải Vân.
